Қызылорда облысы медицина қызметкерлерінің сайты

Жаттап алған дәрменсіздік

психолог — Sat, 31 Jul 2021 10:12:43 GMT

Жаттап алған дәрменсіздік (ағылшынша - learned helplessness, орысша – выученная беспомощность). Бұл туралы қазақ тілінде бір ғана мақаланы көзім шалды. Бұл мақаланы жазу көптен ойда жүрген болатын. Әлемжелідегі бірнеше танымал тұлғаның өлімінен соң мұны жазбасқа болмас деп тұжырым жасадым. Сондай-ақ «қазақ жалқау» дегендерге айтарым осы. Қазақтың көбісі қазір дәрменсіз, кіріптар, мәжбүр.

Мен мұны бойға сіңген дәрменсіздік деп атар едім. Жағдай мен ахуалды бақылай алмау сезімі адамның психикалық жай-күйіне неліктен әсер етеді? Мұндай сұрақ саналы адамның бәрінде бар. Мұны шет ел психологтары бұрыннан зерттеп қойған екен.

Сонымен, өткен ғасырдың орта шенінде америкалық психолог Мартин Селгман иттерде шартты рефлекстердің қалыптасуын зерттеу бойынша тәжірибелер (эксперименттер) жасаған. Иттерді темір торға қамап, олардың денесіне әлсіздеу, бірақ әсері бар ток тигізген. Оның алдында бейтарап тітіркендіргіш (дыбыс сигналы) жіберілген. Тәжірибе бірнеше рет қайталанып, темір тордың есігі ашылған (иттердің дыбыс сигналынан қорқып тордан қашып шығуына көз жеткізу, тексеру үшін). Өкінішке орай шартты рефлекс мықты орнаған. Иттер дыбыс сигналынан соң есігі ашық тордан қашып кетпей, еденде жатып, қыңсылай бастаған. Токпен ұруды күтіп, оған қарсы ештеңе істей алмаған (Елдегі Кеңес Одағы мен 90-шы жылдардағы және одан кейінгіні еске түсіріңіз).

Тордың есігі ашық, одан қашып кету оңай болғанымен Мартин Селигман мұны «Жатталған дәрменсіздік» деп атаған. Эксперименттің бірінші бөлігінде иттердің токпен соққы алғанымен, одан құтылу мүмкіндігі болады. Ал тәжірибенің екінші бөлімінде теріс сезімнен құтылуға талпыныс жасамады (қашып кетуге мүмкіндік бола тұра). Өйткені әрекетінен «түк шықпайтынына» бойлары үйренді.

Одан әрі эксперимент бір топ иттермен өткізіледі. Тәжірибенің бірінші тобындағы иттердің жағымсыз тітіркенуден бой тасалауға мүмкіндіктері болмады (Тордың есігі жабық). Бақылаудың басқа тобында иттерге тордың жақтауын тұмсығымен немесе аяғымен түртсе, есік ашылатындай жағдай жасалды. Оларға токпен соққы берілмеді.

Бірнеше рет қайталаудан соң иттердің жағдайлары өзгертілді. Барлық топтағы иттер бір торға тоғытылды. Одан ток соққысынан соң қашып шығу жеңіл болатын.

Бірінші топтағы иттер экспериментшілер күткендей теріс тәжірибеден бой тасалау үшін ешқандай талпыныс жасамады. Екінші және бақылау тобындағы иттер жақтаудан жеңіл секіріп шығып, қауіпсіздік иеленді.

Одан әрі бұл феноменді торығуда (депрессияда) пайда болатын дәрменсіздікті түсіндіру үшін қолдана бастады. Адамдар мен жануарлардың жағдайды өзгертуге деген талпыныстары еш нәтиже бермейтінін түсінген алдыңғы тәжірибе болғанда ешқандай әрекет жасамайтыны дәлелденді.

Жаттап алған немесе жолдан қосылған дәрменсіздік психологияда өз жай-күйін жақсартуға мүмкіндік бола тұра талпыныс жасамауы деп түсіндіріледі. Мұндай мінез-құлық жағдайға әсер ету және теріс тәжірибеден бой тасалаудың бірнеше сәтсіз талпыныснан соң білінеді. Одан әрі мінез-құлық пәс (пассивті) болып, әрекеттен бас тартуға, қолайсыз ортаны өзгерткісі келмеуге және одан кетуге әрекет жасамауға ұласады (тіпті, жағдайды түзеп, ахуалды бақылауға немесе әсер етуге мүмкіндік болғанның өзінде).

Адамдарда мұндай жай-күй еркіндік пен бақылау сезімін жоғалтумен, өз күшіне сенбеумен, өзін тұқыртумен, торығумен және өлімінің ерте туындаумен сипатталады. Соңғысындай тәжірибелер де бар.

Нақты өмірде бұл дәрменсіздікке үйренген кезде (бұрын болған психологиялық жарақат) ол түпсанаға ығыстырылады. Біздің ағымдағы әлемді сезінуімізге бейсаналық механизмдер мен шартты рефлекстер арқылы әсер етуді жалғастырады. Сол себепті психотерапияның көптеген түрлерінде сол немесе басқа түрде қайта зерделеу, басқа тұрғыдан қарау (теріс тәжірибені еске түсіру немесе меттафора арқылы) өз өмірімізге еркіндік пен бақылау сезімін силайды.

P.S. Қазіргі ешкім ешкімге сенбейтін осы заманда бұл мақалаға ешкімнің көңіл аудармауы мүмкін-ау деп қауіптенемін. Елдің көбісі кіріптар, мәжбүр, дәрменсіз бола тұра «шүкір, бұдан жаманымызда да тойға барғанбыз» деп өздерін алдаусыратады. Ал билікке келсек, олар да дәрменсіз: беті қайтпаған індет, күнделікті қымбатшылық, жемқорлық, жұт және т.б. Бұдан шығар жол бар ма? Әрине бар. Ғаламда мүмкіндік өте мол.

Мақала соңында сайттағы мақаладан бірнеше кеңес.

Білінген дәрменсіздікті жеңуге арналған бірнеше кеңестер

Өзімізді толық шынайылықпен және еш себепсіз сараптау оңай емес, әдеттегі ойларымыз бен мінез-құлқымызды өзгерту аз болады, өйткені біз оларға жылдар бойы үйреніп келеміз. Біз тіпті мінез-құлықты өзімізбен, жеке басымызбен шатастырып аламыз («Мен әрқашан осылай болғанмын», «Бұл менің мінезім», «Мен өзімнің көзқарасымды өзгерте алмаймын» ... т.с.с.) Бірақ бұл үлкен қателік: біз әрқашан не істейтінімізден және ойлайтынымыздан әлдеқайда көппіз. Бақытымызға орай, біз үнемі дамып, өзгеріп отырамыз. Сондықтан мынаны есте сақтаңыз:

Сөзіңіз бен ойыңызды өзгертіңіз. Теріс және апаттық ойлардың күнделікті өміріне түсу оңай, бірақ сіз олар туралы біле бастағаныңыз жөн, ал «мен мұны істей алмаймын» сияқты нәрсе пайда болған кезде «мен болмаймын», «білмеймін», «ол мені қорқытады». ... тоқта! ұтымды түрде сұраңыз: «Мен неге алмаймын?» өзіңізден сұраңыз: «Мен неден қорқамын?» «Ең нашарсы, мен жоғалтып алуым мүмкін бе?» Сіз сол негативтердің болмайтынын көресіз. мағынасы көп, және олар сізге паралич болуға ғана қызмет етеді.

Күнделікті өміріңізді бұзыңыз. Егер сіз әдетте «менің жігітім мені тастап кетті және шыдай алмаймын, сондықтан мен ешкімді көргім келмейді» деп ойласаңыз, компьютерді ойнатуды бастайсыз, мысалы, егер сіз бұл ойды байқаған болсаңыз, оны «Мені тастап кеткеніме қатты өкінемін, бірақ менде бар достарым, достарыңды жіберіп, бұл туралы ойлауды тоқтату үшін мені алаңдатып ал », содан кейін біреуге қоңырау шалып, серуендеуге, сөйлесуге, киноға баруға болады: мүмкін сіздің өз сезімдеріңіз сізді таң қалдырады. Егер сіз қайғылы жағдайға кез келген уақытта демалу үшін диванға немесе төсекке жатуға тырыссаңыз ... Күнделікті тәртіппен ұрып-соғып, қарама-қарсы белгі жасаңыз: жүгірумен немесе велосипедпен жүріңіз, досыңызды шақырыңыз және оны кофеге шақырыңыз ... бәрібір ... Бірақ әдеттегідей білетін нәрсені қайталамаңыз! Өзгеріс сізге қазірдің өзінде әсер етеді.

Әрдайым балама бар. Шынында да, осы тақырыпта (жұмыс, махаббат, шешімдер ...) қандай жағдай болмасын, тартынбаңыз, біздің көзқарасымыз бен ойларымызға кез-келген басқа нұсқалар мен балама жолдар бар, тіпті олар бізге кездеспесе де, біз оларға бірден көз жұмып қарасақ та , біздің өзімізді аяушылықтың қараңғысына құлыпталған. Біз әрқашан фактілерге кез-келген жағдайда әдеттегіден өзгеше ондаған нұсқалармен кездейсоқ бола аламыз (дегенмен, нәтижелер теріс болса да, біз әрқашан бірдей әрекет етеміз). Жаңа жолдарды сынап көрудің уақыты келді, егер басқалар жетістікке жетсе, сіз де жұмыс жасай аласыз, тек жұмысқа кірісуіңіз керек, ешқандай себеп жоқ!

Барлық өзгерістің күші ішімізден шығады, біз үшін оны ешкім жасамайды, бұл өте қарапайым. Осы кеңестерді қолдануға тырысыңыз және оларды ақыл-ой әдетіне айналдырыңыз. Оларды қолданыңыз, оларды әрдайым есте сақтаңыз ... және жақында сіз өміріңіздің өзгеруін байқай бастайсыз.

Ана Мария Руиз

Дәрігер-психотерапевт Серікбай Смағұлұлы

Фотосуреттер vancouverandus.com, zen.yandex.ru, YouTube, adaptiv-sevastopol.nethouse.ru, keywordsbasket.com сайттарынан алынды.

Toregeldy Sharmanov және Денсаулык Журналы Журнал Денсаулык

психолог — Wed, 28 Jul 2021 11:00:37 GMT

Бұл оқиға бұдан 44 жыл бұрын, яғни 1977 жылдың күз айында болған еді. Мұны жазбасам өзімнен басқа ешкім білмегендіктен қағазға түсіруді жөн көрдім. Кезінде облыстық денсаулық сақтау басқармасындағы баспасөз хатшысына «Денсаулық» журналымен байланысым бар дегесін мақала етіп берген едім. Соңы белгілі ғой. Біреудің озғанын көре алмайтын «қасиет» - аяғы «сиырқұйымшақтанып» кетті. Бірақ өкінбеймін.

Сонымен, Алматы мемелекттік медициналық институтын 1976 жылы «үздік» бітіріп, 1 жыл Қызылорда қалалық біріккен балалар ауруханасында педиатрия мамандығы бойынша интернатурадан өттім. Келесі жылы бұрынғы Сырдария аудандық орталық ауруханада бала дәрігері болып жұмысқа орналастым (Аудан орталығы – Тасбөгет қыстағы).

Студент кезімде Ташкент қаласына қыдырып барғанымда кітап дүкенінен өзбек тіліндегі медициналық оқулықтарды көріп қатты таң қалдым. Әрі қызықтым, әрі қызғандым. «Неліктен өз қазақ тілінде тым болмаса, бір журнал шықпайды» деп.

Есітуімше, эстон тілінде «Денсаулық» журналы шығады екен. Жастық қой! Солардың бәрін тілге тиек етіп Қаз КСР-ның сол кездегі Денсаулық сақтау министрі Toregeldy Sharmanov-қа хат жолдадым. Осылай да осылай қазақ тілінде Денсаулык Журналы Журнал Денсаулык қажет деп.

Содан министрліктен маған хат келді. «Сіздің ұсынысыңызды министрлік жанындағы ғылыми-медициналық кеңесте арнайы қарадық. Бәрі дұрыс. Құптаймыз. Алайда алдағы кезде журнал шығатын болар» деген. Бұл хат қолыма тигенде төбем көкке жеткендей қуандым. Қарапайым дәрігердің хатына министрдің өзі жауап берді!!!

Бұл оқиға Toregeldy Sharmanov көкемнің есінде болар.

13 жылдан соң 1990 жылы «Денсаулық» журналы жарық көрді. Кейін біліп жатырмыз ғой, қазақ тіліндегі «Денсаулық» журналының өткен ғасырдың 20-ы жылдары жарық көріп, кейін жабылып қалғанын.

Өзім 1996 жылы бастама көтеріп «Дерт пен Дауа» атты алғашқы облыстық медициналық газет шығардым. Бүгінде бұл газет «Сыр медицинасы» атауымен ширек ғасыр (25 жыл) жалғасып келеді.

Toregeldy Sharmanov көкеме денсаулық және барлық бастамасына жетістік тілей отырып, осы оқиға туралы бір пікір білдірер деген үміттемін.

Серікбай СМАҒҰЛҰЛЫ,

«Сыр медицинасы» газетінің

бас редакторы

Саламатты Қазақстан бағдарламасының атауы туралы

психолог — Wed, 28 Jul 2021 10:51:47 GMT

Әріптес жерлес інім Сәбит Бекмағанбетұлы Әбдіраимов Астанада жоғары лауазымды қызметте жұмыс істейтін. 2010 жылдың бір күні ұялы телефонмен хабарласып, денсаулық сақтау бойынша жаңа бағдарлама қабылданайын деп жатыр, соған атау қою керек. Маған басшыларым: «Сен Қызылордадансың ғой, қазақ тілін жақсы білесің. Ең бастысы «Нұр» деген сөз араласпасын» деген еді. Секе, көмектес, деп өтініш айтқасын «Саламатты Қазақстан» бағдарламасы болсын дедім.

Сол атау «Саламатты Қазақстан» - Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы болып қабылданды. Ол Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 29 қарашадағы № 1113 Жарлығымен қабылданды. Бағдарламаның мақсаты – еліміздің орнықты әлеуметтік-демографиялық дамуын қамтамасыз ету үшін Қазақстан азаматтарының денсаулығын жақсарту.

Алыста жүрсек те, қарапайым жұмыс істесек те сөйтіп ел дамуына теңіз тамшысындай үлес қосқан жайымыз бар.

Серікбай Смағұлұлы,

медицина ардагері

Павел Воробьев: Обязательная вакцинация — бизнес и стремление выслужиться перед властью

психолог — Mon, 26 Jul 2021 05:17:17 GMT

Какие цели преследуют пропагандисты массовой вакцинации от COVID-19? Где проходит грань между медициной и политикой? Кто и как скрывает правду о последствиях вакцинации?

ИА Реалист: 23 июля три региона России (Красноярский край, Республика Марий Эл и Камчатский край) ввели обязательную вакцинацию от коронавируса. Общее количество регионов страны, которые ввели обязательную вакцинацию отдельных групп граждан, достигло 39. Чем руководствуются в своих решениях региональные власти — медициной или политическими мотивами?

Павел Воробьев: Я не понимаю, что значит термин «обязательная вакцинация». Странная терминология. Конечно, это политические вещи. Все пытаются выслужиться. К медицине никакого отношения данные меры не имеют. Доказано, что вакцинация не снижает количество заболеваний. Наоборот: в тех странах, где прошла вакцинация, количество больных резко возросло.

ИА Реалист: Получается, что людей заражают через вакцинацию?

Павел Воробьев: Нет, так нельзя сказать. Скорее всего, другие штаммы… Может быть масса причин.

ИА Реалист: А чем политическая логика? Зачем заставлять людей колоться этой вакциной?

Павел Воробьев: Они отрабатывают общие установки, которые приходят из центра. Это им дает очки в плане того, что они хорошо работают и исполняют самые идиотские указания.

ИА Реалист: А в чем состоит логика самого центра?

Павел Воробьев: Это же не логика профессионалов. Это логика немножко испуганных людей, немножко неумных людей. Бизнес влияет. Тут же целый компот причин, а не одна. Я чаще говорю о влиянии денег. Хотя, может, не только деньги.

ИА Реалист: Глава Минздрава Михаил Мурашко объявил, что в стране не планируют обязательную вакцинацию среди детей. Почему власти решили воздержаться?

Павел Воробьев: Вакцина даже на взрослых не протестирована. Как можно на детей переносить?

ИА Реалист: Сколько нам нужно времени, что понять вредность или полезность вакцинации с научной точки зрения?

Павел Воробьев: С научной точки зрения, мы никогда этого не узнаем, потому что никакой наукой никто не занимается. Все сведения закрыты и засекречены. Никто их не собирает. К сожалению, мы будем лишены возможности оценить результативность вакцинации.

ИА Реалист: То есть реальная смертность тоже засекречена?

Павел Воробьев: Конечно. Сколько человек умерли от вакцинации? Вам говорят, что от российской вакцины никто не умер. Это же явная ложь. Потому что в интернете идут бесконечные публикации о смертях. Соглашусь, что не все умерли от вакцины. Наверное. Но это требует проверок.

Например, известный синдром Гийена-Барре бывает при любых вакцинациях и гриппах. Все правда. Но только иностранцы показали, что его частота в два раза возрастает от вакцины. Значит надо все зарегистрировать, посмотреть и подсчитать. А если мы этого не делаем, то что можем сказать? Ничего. О какой науке можем говорить? Да никакой!

ИА Реалист: Вакцины от каких болезней сегодня более востребованы в нашей стране, чем вакцина от коронавируса?

Павел Воробьев: Это такая тяжелая и большая тема, что мы с Вами за 5 минут беседы не разберемся. Совершенно очевидно, что вакцинация — не главное решение всех проблем в медицине. Потому что мы не знаем последствия.

Например, мы сейчас вакцинируем всех от гепатита Б. Здорово! Нет острого гепатита Б, но резко выросло количество больных с хроническим гепатитом Б. Понимаете? Где-нибудь можете найти сведения? Нет, не найдете. Они не опубликованы. Мы случайно это обнаружили через специальные опросы экспертов. У нас достоверные данные? Нет, не достоверные. Это же требует научных проработок.

Если растет количество хронического гепатита, то вакцинировать, наверное, не надо всех? У меня нет ответа на поставленный вопрос.

ИА Реалист: Ранее Вы говорили о том, что вакцина от коронавируса является генно-модифицированной, я правильно понимаю?

Павел Воробьев: Да, но это не вакцина, а новый, искусственно созданный вирус.

ИА Реалист: Можно ли предполагать, что вакцина влияет на человеческую генетику?

Павел Воробьев: Очень сложный вопрос… Разработчики утверждают, что вакцина не влияет на генетический аппарат человека. Хотелось бы иметь этому доказательства. Кроме того, когда мы говорим о введении в клетку генетического материала, это значит, что геном клетки меняется. Потому что геном — вся совокупность генетического материала, который есть на сегодняшний момент. Так или иначе, мы влияем на геном. А как там дальше меняется? Не известно.

Ученые говорят, что ни на что не влияет. Я в таком случае вспоминаю слова ученых о том, что атом безопасен. А потом были взрывы на атомных станциях. Чернобыль, Фукусима… А так, в целом, безопасен.

Ссылка на статью: concilium/92676.html?utm_source=vrch&utm_medium=dstr_22&utm_campaign=msg_10811

Сыр медицинасының саңлағы

психолог — Sat, 24 Jul 2021 16:21:36 GMT

kyzylordatv.kz-ның 23 шілде 2021 жылғы хабары. Бұл бейнефильм Қызылорда облысында көптеген алдын алу-емдеу мекемелерін басқарған абзал азамат Мұхтар Бейісовтің өмір жолын баяндайды. Бейнефильм kyzylordatv.kz ресми сайтынан алынды.

ЖҮРЕГІНІҢ ЖЫЛУЫМЕН ЕМДЕГЕН

психолог — Mon, 05 Jul 2021 06:52:22 GMT

Сыр медицинасының шежіресін шолып отырғанымда, Әлназаровтар отбасы деген дерекке көзім кідірді. Дәрігерлер әулетінің жалпы еңбек өтілі – 180 жыл, үш ұрпақтың дөңгелек жасы!

Есіме 1980 жылдың қарбалас күндері түсті. Әкеміз Жұмаш (азан шақырып қойған аты Ербатыр Қопабаев), сырқаттанып қалды. Сырқаттанып қалды деген жай сөз, шынында бойына жабысқан дерттің беті қатты, жанын бебеу қақтырды.

Ұзақ жыл ауылда кіші медицина қызметкері, яғни, фельдшер болып, жерлестерімізге қалтқысыз қызмет етіп, анау-мынау ауруды өзі-ақ жазып жіберетін әкеміз, әсіресе, малшылардың, қырдың қойнауында төрт түліктің қамын жеген майталмандардың қоныстарын аралап, айлап-күндеп қонаға жататын. Дәрі-дәрмекке лықа толы қара қобдишасынан бір елі ажырамайтын жарықтық! Жол-жөнекей киліккен жел-құзға дес бермейтін әкеміздің төсек тартып жатып қалғаны қабырғамызға батты. Өмірі ауруды білмейтін, ауырмайтындай көрінетін отағасының асты-үстіне түсіп анамыз Кенжегүл жүр.Үкідей үрпиіп біз тұрмыз. Тіктеп келіп, батпандап кірген дерттің мысқалдап та шықпайтынына көзіміз жеткен соң, дереу Қызылордадағы қалалық ауруханаға жеткіздік. Дұрысы сол болар…

Шипа қолды дәрігерлер бірер күн зерттеп, ем қолданғаннан кейін ота жасау керек деп шешті. Үлкен тамырда кәдімгі айта беретін «тас» бар, дәрімен ерітіп жіберудің жөні жоқ. 1938 жылы азаматтық борышын өтеуге аттанып, мерзімін аяқтап, қайтуға жиналған тұста соғыс басталып кетіп, бес жыл қан қасап кешіп, жараланып, тек 1946 жылы елге оралған әкеміздің жанкешті төзім-шыдамына сенеміз-ау, бірақ пайғамбар жасындағы ағзасы қандауырдың жүзіне шыдас бере ала ма?! Ауруханаға тілекқор көңілмен келген анамыз Кенжегүл, апаларым Ғалия (марқұм), Нұрия және мен қатты абыржып отырмыз. Коридорда әрлі-берлі өткен ақ желеңді жандардың жүзіне үмітпен қараймыз.

Бір кезде ота жасау бөлмесінен шыққан ашаң жүзді, сұңғақ бойлы дәрігер бізге қарай беттеді. Сәлемдесіп болған соң:

– Аты-жөнім – Шәріпбай Әлназаров, осы ауруханадағы урология бөлімінің меңгерушісімін. Отаны өзім жасаймын. Еш уайымдамаңыздар, – деп жымиды. Жанары мейірімге толы дәрігердің асқан сабырлылығы шыркөбелек айналған шыбын жанымызды тыныштандырды. Алладан тілек тіледік.

Мұндай абыржу сәтте әрбір минут сағаттай созылады екен. Уақыт өтпей қалды. «Аңшының кешіккеніне қуан» деп, өзді-өзімізді жұбатып отырмыз. Бір кезде ота жасау бөлмесінен дәрігер де шықты-ау ақыры! Ақ қалпағын қолына қысып ұстап алған. Әлгінде сүлгімен сүртінсе де, маңдайынан жіпсіп тер білінеді. Көңіл күйі көтеріңкі тәрізді.

– Ота ойдағыдай өтті. Шалыңыз шымыр екен, – деді анама қарап. – Таудан қайтпаған жүрегі тастан қайта ма, қарт жауынгер тағы бір ерлік көрсетті.

Анамның көзінен еріксіз жас парлап кетті. Айналып-толғанды. Біз де жапатармағай алғысымызды жаудырдық. Бұрын да Шәріпбай ағаның алтын қолды шипагер екенін сырттай білетін едік, «сабақты ине сәтімен» болғанына шынымен қуандық. Әкеміз сол отадан кейін ширек ғасыр бақуатты өмір сүріп, 2005 жылы 88 жасында пәниден озды. Өле-өлгенше Шәріпбай ағаның есімін аузынан тастамай, дұғасына қосып отырды.

Тағы да Сыр медицинасының тарихына көз жүгіртсек, Шәріпбай Әлназаровтың мінсіз қызметінің куәсі боласыз, ғұмырында бес мыңнан астам ота жасап, айтып келмес ажалға араша түскен. Алдымен биыл 90 жылдығын атап өтетін Қызылорда медициналық жоғары колледжін, сосын Алматы медициналық институтын бітірген ағамыз сол кездегі сирек мамандық – урология саласын мұқият меңгерген. Бұл Сыр бойы үшін аса қажет еді. Табиғаты томырық, жылдың қай мезгілінде болсын құм дауылы үдеп соғатын, суының тосабы мол өңірде, әсіресе, ауыл еңбеккерлері урологиялық аурулардан аса зардап шегетін. Бүйрекке құмалақтай-құмалақтай тас байланатын, несеп жолдары тұтып қалатын немесе үлкен тамырдың бойы бітелетін. Екінің бірі сау емес. Мұны шешу үшін урология бөлімін ашу қажеттілігі туындаған. Осыны ескерген Шәріпбай Әлназаров аймақта алғаш рет қалалық аурухананың базасында урология бөлімін ашуды ұйымдастырып, білікті мамандар құрамын жасақтады. КСРО-ның бас урологі, академик Н.А.Лопаткиннен алған тәжірибесін шәкірттерінің бойына сіңіріп, олардың жоғары дәрежелі дәрігер болып жетілуіне жағдай жасады. Урология бөлімін 1970 жылдан 1995 жылға дейін басқарған Шәріпбай аға – Қазақстанға еңбегі сіңген дәрігер, бірнеше мемлекеттік награданың иесі. Шынын айтуымыз керек, сол тұста Сыр өңірінде есімі республика жұртшылығына белгілі дәрігерлер көптеп шықты. Балалар дәрігері, академик Камал Ормантаевты айтпағанда, Ернияз Омаров, Шәріпбай Әлназаров, Варлен Исаев, Тұрғанбай Маханов, тағы басқа шипагерлер өз істерінің маманы болып қана қоймай, атажұрттың денсаулық саласын нығайтуға зор еңбек сіңірді. Олардың қайраткерлігі, кішіпейіл, мейірімді, салауатты қасиеттері әлі күнге дейін ел аузында жыр болып жүр.

Біз сөзіміздің басында Әлназаровтар әулетінің медициналық еңбек өтілі 180 жыл екенін айтқан болатынбыз. Отағасыдан бөлек, жан жары Шолпан гинекология саласында 35 жыл қызмет істеп, аяулы жандардың алғысына бөленді. Әр дәрігердің өзіндік емдеу әдісі болады десек, Шолпан апай ең әуелі науқастың психологиялық көңіл күйіне мән беретін. Әйелдер, әдетте, нәзік, ұяңдау келеді. Ауруын ашып айтуға да қысылады. Мұны жақсы білетін Шолпан апай әр емделушімен сырласындай сөйлесіп, рухани жан дүниесін айқара ашуға тырысатын. Еркіндеу, епсекті әйел емделуге де бейім. Жарықтық өткен жылы дүниеден озды. Жаны жаннатта болсын.

Әулеттегі бес перзенттің үшеуі ата-ананың қасиетті жолын қуды. Ақтоты Шәріпбайқызы – облыстық жүйке аурулары және наркология орталығы директорының орынбасары, тәжірибесі мол дәрігер. Мұнда өмірден теперіш көрген және әртүрлі себептермен санасына салмақ түскен кемкөңіл жандар емделеді. Олар кәдімгі науқастарға мүлдем ұқсамайды. Дәрі-дәрмектен гөрі емдеушінің жан-жүрегінің жылуын аңсап тұрады. Сондықтан Ақтоты өмірлік тәлімі мен емдеу практикасының соңғы жетістіктеріне сүйене отырып, әрбірімен жеке сөйлесіп, жатсынбай, туысқаны сияқты жақын тартып, ем жасайды. Қанатынан қайырылып келген талай жандар қауырсынын қатайтып, Ақтотының дауасының арқасында құлан-таза сауығып шықты. Мыңның алғысын арқалаған ол әке мен ана жолын таңдағанын мақтаныш тұтады. Ал Шолпан Шәріпбайқызы – облыстық балалар ауруханасында зертхана меңгерушісі. Мұнда 18 түрлі гемотологиялық, 75 түрлі биохимиялық зерттеулер жүргізіліп, бала ауруының диагнозы дәл анықталады. Бұл өте маңызды. Себебі, бүлдіршін, үлкендер сияқты, қай жерінің қалай ауыратынын, әр мезгілде не мазалайтынын тәптіштеп түсіндіріп айта алмайды. Оны тек зертхана қызметімен ғана жүзеге асыра аласыз. Шолпанның тынымсыз ізденісі мен біліктілігінің арқасында қаншама сәби тал бойының кінәратынан арылып шықты десеңізші. Жақында облыстық мәслихаттың шешімімен Қызылорда қаласының бір көшесіне Шәріпбай Әлназаровтың есімі берілгенде, ата-ана кәсібіне адал қыздары шын толқып, тұлғаны қадірлеген ел-жұртқа ризашылығын білдірді.

Мен Ақмарал Шәріпбайқызының қызметімен, өмір баспалдақтарымен етене таныспын, қарындасымдай құрмет тұтамын. Медицина ғылымының докторы, әр жылдарда медициналық жоғары колледжінің директоры, облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы, Қызылорда облыстық мәслихат хатшысы, облыс әкімінің орынбасары қызметтерін абыроймен атқарған Ақмарал аймақтағы туымды тұлғалардың бірі болып қалыптасты. Болашақ мамандар даярлау ісінде, облыс медицинасын заманауи үлгіге көшіру үдерісінде үлкен еңбек сіңірді. Халық қалаулысы ретінде мұқтаж, көпбалалы отбасылардың әлеуметтік жағдайын жақсартуға, нәзікжандыларды жауапты жұмыстарға көптеп тартуға ықпал жасады, аманатқа адал болды. Бүгінде Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты ретінде халық игілігіне қызмет ететін заңдардың сапалы түзілуіне, жүйелі жұмыс істеуіне барынша атсалысып жүр. Өзі туып-өскен, қияға қанат қақтырған Сыр өңірінің зәру мәселелерін назардан тыс қалдырмай, оң шешілуіне тілектес болып жүрген қарындасымызға, сірә, әкенің ақ жолы ғана емес, абыройы да бұйырған болуы керек.

Абзал ЕРАЛИЕВ,

Қазақстанның Еңбек Ері

https://syrboyi.kz/tanim/zhueregining-zhylwymen-emdegen-70074/

Көңіл айтамыз!

психолог — Thu, 01 Jul 2021 08:41:17 GMT

2021 жылдың 28 маусымында ЖШС «Medium» клиникасының қызметкері, Денсаулық сақтау ісінің үздігі, жоғары санатты мейірбике, әріптесіміз Ауезова Эльмира Усенбекқызы бұл дүниеден озды.

Эльмира Үсенбекқызы 30 жылдан астам мағыналы ғұмырын денсаулық сақтау саласына арнаған ақ халатты абзал жанымыз. 2012-2019 жылдар аралығында Облыстық медицина орталығында бас мейірбике қызметін атқарып, 2019 жылдың қазан айынан ЖШС «Medium» клиникасында осы күнге дейін бас мейірбике қызметінде болды. Сонымен қатар, Қызылорда облысы бойынша мейіргер ісі мамандары Ассоциациясының президенті қызметін қосымша атқарып келді. Орталығымызда барлығымызға сырлас, ақылшы, қолдаушы болып жүрген жарқын жүзді, кең пейілді, иманды әріптесіміздің отбасына, балаларына және туыс-бауырларына орны толмас қайғысына ортақтасып, қайғырып көңіл айтамыз.

Жатқан жері жайлы, топырағы торқа болсын, жаны пейіште болсын!

Эльмира Үсенбекқызының жарқын бейнесі мәңгі жүрегімізде қалады!

ЖШС «Medium» клиникасының ұжымы

ЕЛДІҢ ҚАДІРМЕНДІ АБЫЗ АҚСАҚАЛЫ ЕДІ

психолог — Thu, 10 Jun 2021 08:32:45 GMT

Дана да, данышпан халқымыздың, «Өткен күнде белгі жоқ» деп айтқан өсиетті сөзіне жас шағымызда мән бермеуші едім. Өмір өте келе, зейнеткерлік жасқа жетіп, өткен күндерді ой елегінен өткізіп, ойлана-толғана, жас кезіміздегі небір керемет көңілді жастық шақ еріксіз ойға оралады. Қызметтес, дастарқандас, тұздас-дәмдес болған, теңдессіз татулық, ауызбіршілік пен адамгершілік, адалдық пен қимастық сәттерді аңсайсың, сағынасың. Өмірден өтсе де, көңілден кетпейтін, кейбір асыл азаматтарды әлі де арамызда жүргендей сезінесің. Асқар таудай ағалар уақыт өте келе сыйластықтың арқасында бір туған бауырдай болып кетеді екен. Халық даналығында «Мың досың көптік етпейді, бір дұшпаның аздық етпейді» деген сөз бар. Ағалыінілі болудың жолы да көп, түрі де көп. Сондықтан сыйластық бүкіл адамзатқа ортақ баға жетпес байлық, құдіретті құндылық. Алдында арқа сүйер ағасы бар адам бұл өмірде, тынымсыз тіршілікте бақытты адам, басына бақ қонған, төрт жағы құбыла, баянды өмір сүрудің шарттары мен қағидаларына сәйкес келетін азамат.

Қасиетті де киелі Сыр бойында ақ адал ісімен ел есінде мәңгі бақи сақталатын жақсылары мен жайсаңдары, асылдары мен ардақтылары, арыстары мен алыптары, небір кемеңгерлер мен қаһармандар тәубе дейік баршылық. Солардың бірі – Сақы Ұзақбайұлы Қалыбаев ағамыз.

Сәкең бүкіл саналы ғұмырын елге қызмет етуге арнады. Жарықтық Сәкең көп ретте асып-таспайтын, асылық әңгіме айтпайтын, қандай жағдай болса да ешкімнің сыртынан пендешілік әңгіме айтпайтын және ешкімге ретсіз, жөнсіз әңгіме айтқызбайтын.

Қазақы түрде бағаласақ, бар болса тасымаған, жоқ болса жасымаған, ерекше қасиетке ие болған азаматтардың бірі болды. Сәкеңді аудан дәрігерлерінің атасы деуге болады. Аудандық аурухананың бас дәрігері болып қырық жылдай еңбек етіп, қайраткерлік дәрежеге дейін жеткен саусақпен санарлық дәрігерлердің бірі. Абырой-атақтың ешқайсысынан кенде емес. Сәкеңнің еткен еңбегі ерекше бағаланып, көптеген орден, медальдармен, құрметті атақтармен марапатталды. Бірнеше рет Қазақстан компартиясы аудандық комитетінің пленум, бюро мүшесі, аудандық кеңесі атқару комитетінің мүшесі, аудандық, поселкелік кеңестердің депутаты болып сайланды. Сәкең қандай ортада да өзін ерекше мәдениетті ұстайтын. Өте қарапайым, не айтса да тауып айтатын.

Барынша кішіпейіл, дауыс көтеріп дөрекі сөйлемейтін, сыпайы, салмақты, сындарлы салиқалы, мәнді, маңызды әңгіме айтып отыратын. Түрлі мақсаттарға арнап жайылатын дастарқан мен өткізілетін жиын кеңестер Сәкеңсіз басталмайтын. Қорытынды сөзді өзі айтатын. Дастарқан басында бейсеует, келеңсіз, ретсіз, жөнсіз әңгіме айтылып жатса, көзінің қиығымен-ақ сабасына түсіретін. Иманды болсын, жарықтық Сәкең айналасына нұрын шашып, бірлікке, ынтымаққа, ұйымшылдыққа, мәмілеге, ымыраға, бәтуаға, жарастыққа шақырып отыратын еді. Көпшілік бас қосқан алқалы жиында ешкімді алаламай, ағалық ақылын айтып, артық әңгіме айтуды онша жақтыра бермейтін. Ананың ақ сүтімен келген ізгі қасиеттерінің арқасында адами, азаматтық қасиеттері де жоғары болды. Бас дәрігер ретінде дәрігерлермен, қызметкерлермен қарым-қатынас жасау, түсінісу, сыйласу, аяқ жетер жердегі ағайынның, жоражолдастың қайғырғанында, қуанғанында қасынан дер кезінде табылу, тарыдай қуанышын таудай етуге, түйедей қайғысын түймедей етуге өзінің күш-жігерін, ынта-ықыласын аямады. Жора-жолдас, туған туысқа адал қызмет етті.

Ақыл сұрағанға сая болды, көмек сұрағанға пана болды, бата сұрағанға дана болды. Тіршілікте біздің Сәкең көп қателеспеген, төңірегіндегілерді қателестірмеген, барынша қанағатшыл, ынсапшыл, қамқоршы ағаларымыздың бірі болды. Сәкеңнің тіршілікте, қызметте, өмірде жолы болған, еңбегі жанған, бақ қарап, қыдыр дарыған, туған халқынан, елден, ағайыннан, достарынан, қызметтестерінен, мемлекеттен кезінде тиісті бағасын алып, оны көзбен көріп, құлағымен естіген, бақытты азамат. Дастарқаны жаюлы, көңілі кең, отбасының киелі дастарқанынан игі жақсылар дәм татып, ризашылықтарын білдірген.

Сәкең туралы айтқанда Құдай қосқан қосағы, бүкіл бір әулеттің берекесі мен беделін асқақтатқан отанасы, шаңырақтың шырайы, шаттығы, отбасының ұйтқысы, тілеуқоры, ұйымдастырушысы, қамқоршысы Зағира Сейтенқызының өлшеусіз еңбегін айтпасқа болмайды. Зағира жеңгеміз текті әулеттің қызы ретінде Сақы ағамыздың табалдырығын аттағаннан бастап ырыс-несібе молая түсті. Өмірдің, тіршіліктің берекесі артты. Өмірге ұл-қыз келді, сөйтіп Қалыбаевтар өмірінде бұрын-соңды болмаған мамыражай өмір басталды.

Соңғы кездері Сәкең «Мына Зағира жеңгелеріңмен алпыс жылдың үстінде тату-тәтті өмір сүрдік, біздің жолымызды берсін, көрген жақсылығымызды жұғысты етсін», – деп батасын беріп отырушы еді-ау жарықтық. Зейнеткерлікке шыққан соң Сәкең аудан өміріндегі берекелі тірлікке етене араласты. Елдегі шешімін таппаған кейбір мәселелерді тиісті жеріне жеткізіп, жоғары жақтан басшылар келсе өтініш ретінде айтып отыратын. Әсіресе, аудандық аурухананың жағдайы қатты мазалайтын. Сәкеңнің отбасы, ұрпақтары шүкіршілік, «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» дегендей әке аманаты орындалып, өнегелі өмір сүруде. Біз де, соңынан ерген інілері, туған-туыс бауырлары тәуба дейміз. Қуанамыз, қолдаймыз, мақтан етеміз, марқаямыз, масаттанамыз.

Бір шаңырақ астында, Зағира әжесінің бауырында кенжесі Төлеген мен келіні Алмагүл, немересі Дәулет пен Нұрайлым, шөберелері Данияр, Көркем, Айзия, төрт ұрпақ өкілдері жадырап-жайнап, тату-тәтті өмір сүріп келеді. Бұл да Қалыбаевтар әулетінің ерекшелігі, береке-бірлігі, татымды тірлігі, нағыз бата қабыл болған шаңырақтың абыройы. Сақы ағамыз ауданның 82 жылдық тарихында медицина саласында өзіндік із қалдырып, оның дамуына сүбелі үлес қосқан шебер ұйымдастырушысы, елдің жанашыры болды. Атасының жолын қуған немерелері Дәурен Сәкенұлы Алматыдағы С.Асфендияров атындағы медицина университетінің 6-курсында, Аружаны Ақтөбе медицина университетінің 5-курсында оқып жатыр. Әрбір ата-ана, «Ұрпағым әке жолын қуса екен, әкеден артық болып туса екен» деп тілейді. Сәкең мен Зағира жеңгеміздің ақ тілектері қабыл болған бақытты әулет екендігінде сөз жоқ. Сәкеңнің өзі өмірден өткенмен, ұрпақтары атасының сара жолын, дара жолын сәбилік пейілмен жалғастыруда. «Жақсы әке балаға 40 жыл азық, жаман әке 40 жыл қазық болады» деген екен дана халқымыз. Ұрпақтарына кем дегенде 40 жыл азық болса, қадір-қасиетін білетін туған-туыс, бауырларына, жоражолдастарына кем дегенде жүз жыл азық болатын Сәкеңді ұмыту мүмкін емес.

Атам қазақ «Жүгіріп шығар төбе көп, асу бермес шың қиын, қартайған шал елде көп, ақсақал болу т, қартайған шал елде көп, ақсақал болу тым қиын» деп бекер айтпаған болу керек. Сәкеңнің көргені, көңілге түйгені көп, білгені көп, аудан тарихында өзіндік орны бар, сүйекті сөз айта алатын салмағы бар, отыратын орнын білетін, сөйлейтін сөзін білетін, абыз ақсақалымыз еді. Енді міне өткен жылы шілде айында, 88 жасында бақилыққа аттанған, абыз да, ардақты ағаның өзін де, асыл сөзін де еске алып жүрміз. Ағамыз еліміздің бірлігіне, тәуелсіздігіміздің тұғырлы да, берік болуына рухани дем беріп, батасын беріп кетті деп есептейміз. Жатқан жеріңіз жайлы, иманыңыз жолдас болсын! Жаратушы ием ұрпақтарыңызға береке-бірлік берсін, көрмеген қызығыңызды Зағира жеңгей көруіне Алла нәсіп етсін, екі дүниенің иман байлығын берсін!

Кенжеғара Сүлейменов.

Аудандық қоғамдық кеңестің төрағасы,

Жалағаш ауданының Құрметті азаматы

«Ақмешіт апталығы»

ЖҮРЕК ЖЫЛУЫНЫҢ МЕЙІРІМДІ ШУАҒЫ

психолог — Thu, 10 Jun 2021 08:16:49 GMT

Жаңа жылдың алғашқы күндері жеткен суық хабар облыс медицинасының ардақты азаматы Әскербек Төрекеевтің өмірден озғанынан хабардар етті. Сыйластығым болғандықтан қазаны ауыр қабылдадым. Қайран Әсекең! Қаршадайынан әкесіз, анасыз өскен, сол қиындыққа мойымай соңғы күндеріне дейін арпалысып, жігері жасымаған Әсекең дедім ойға шомып.

Біз білетін Әсекең өмірінің соңғы сәттеріне дейін бір толас таппады. Өзімен де, өзгемен де күресті. Ізгілікке, жақсылыққа, жетістікке, алда болуға ұмтылды...

Қандай істің де тетігін шешетін кадр екендігі әу бастан айтылып келеді, айтыла береді де. Білікті маман өзі білген саласын әп-сәтте дөңгелентіп әкетеді. Кезінде Ақтөбе медицина институтын ойдағыдай бітіріп, елге оралған Әскербектің алдында бір ғана мақсат, бір ғана арман тұрды. Ол – өз алған білімін халық игілігіне жарату. Алған білімімен шектеліп қалмай денсаулық саласы жайлы жазылған мақалаларды қалт жібермейтін. Ізденімпаз-ды. Онсыз болмайтын да еді. Тереңөзек аудандық ауруханасы бас дәрігерінің ұйымдастыру-әдістемелік жұмыстары жөніндегі орынбасары болып он екі жыл қызмет етті. Денсаулық саласы басшыларының бірі ретінде ол араласпайтын сала кемде-кем еді. Сол кездері ол орынды «ми орталығы» деп атайтын.

Себебі, жүргізілген жұмыстарды талдау, жіберілген кемшіліктерден тиісті қорытынды шығару, емдеу-профилактикалық шараларды одан әрі дамыту жоспары осы бөлімде сарапталып, алдағы іс тетігі осында шешілетін-ді. Әсекеңнің өз ісіне жауапкершілікпен қарап, қызметкерлерге орынды талап қоя білуінің нәтижесінде аудандық аурухана облыс бойынша алғашқы лекке шығып, тәжірибе орталығына айналды. Былайынша қарағанның өзінде де аудандағы бар-жоғы 12 дәрігер, 170-тей орта буынды медицина қызметкерлерімен облыс көлемінде көшбасшы болу екінің бірінің қолынан келмес іс еді.

Алайда, өз ісіне деген жауапкершілік, мамандыққа деген ізгі ниет Әскербек ағаны түрлі бастамаларға жетеледі. Өз мамандығы құлақ-мұрын-тамақ дәрігері болса да Әскербек Төрекеев аудандық ауруханада әрі хирург, әрі терапевт, әрі оторинолоринголог, әрі судмедэксперт міндеттерін атқарды. Кейде қиналған аналарды босандыруға да тура келетін. Әр саланың өзіндік ерекшеліктері бар, үйренбесе, ізденбесе өзіне сеніп тапсырылған адамдар денсаулығына нұқсан келеді емес пе? Үнемі науқастардың жанында болып, олардың аурудан айығып кетуі үшін барын салып жүрген жас дәрігер есімін жерлестері жылы атай бастады.

Талантты әрі ұйымдастырушылық қабілеті ерекше жан мұнан кейін алты жылдан астам уақыт облыстық денсаулық сақтау бөлімі меңгерушісінің емдеу-профилактикалық шаралар жөніндегі бірінші орынбасары міндетін абыроймен атқарды.

– Әлі есімде, өткен ғасырдың жетпісінші жылдарының соңында облыс көлемінде сары ауру эпидемиясы белең алды, – деді Әскербек аға көзі тірі кезінде бізбен әңгіме барысында. – Оны тоқтату мақсатында республиканың Денсаулық сақтау министрлігімен, тиісті сала басшыларымен бірлесіп, уақытпен санаспай жүргізілген түрлі шаралар, атқарылған істер қаншама. Облыста жұқпалы дертті ауыздықтау мақсатында республикалық, облыстық дәрежедегі басқосулар, семинарлар ұйымдастырылды. Көптеген дәрігерлердің білімдерін жетілдіруге күш салынды.

Мұнан кейін он бес жылдай қалалық аурухананың бас дәрігері қызметінде болды. Ол кезде қалалық аурухана аудандық денсаулық сақтау бөлімдеріне облыстық ауруханамен бірдей консультативтік-методикалық көмектер көрсететін. Ол басқарған жылдары қалалық аурухана бірнеше рет республикалық және одақтық жарыстардың жеңімпазы танылды. Елімізде болған экономикалық дағдарыс көптеген денсаулық сақтау орындарының жекешеленіп кетуіне әкеліп соқты. Жекешелендірудің салқыны қалалық аурухананы да шарпыды. «Денсаулық» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы ретінде Ә.Төрекеев бүтін бір аурухананы сақтап қалудың барлық амалын жасады.

Он бір жылдан кейін басы бүтін сақталған қалалық аурухананы мемлекет меншігіне табыс еткен білікті дәрігердің азаматтығына көптеген жандар өз ризашылықтарын білдіріп жатты. Облыстық мәслихаттың депутаты ретінде де ол елдің әлеуметтік қиын жағдайларын шешуге белсене араласты. Осынау ер сыналар шақтағы еңбектері үшін Әскербек Төрекеевке «Облыстың құрметті қайраткері» деген атақ берілді.

Қай салада болмасын еңбек еткен маманның өзіне пір тұтар ұстазы, ақылдасар әріптесі болары хақ. Әскербек кезінде өзіне ұстаздық еткен білікті дәрігерлер София Мақашова, Ернияз Омаров пен Варлен Исаевтің жанашырлықтарын еш ұмытпақ емес. Сондай-ақ, өзімен иық тірестіре еңбек еткен әріптестері Базарбай Атабаев, Кенжебек Бәйімбетов пен Ақмырза Сыдықовтың қол жеткізген жетістіктеріне бірге қуанған.

Әскербек ағам қызық кісі. Кейде кейбір тіршілігіне қарап аңқау ма, әлде алаңғасарлығы ма деп қаламын. Бірақ кейін бұл ойымнан өзімнен-өзім айнимын. Айнитыным, аңқау да, алаңғасар да ұзақ жыл бас дәрігер болып қызмет істей алмайды. Дұрысы – істетпейді. Ал ол кісі азамат.

Әлгі айтқан ойыма қатысты бір оқиға есіме оралады осындайда. Бір күні Әсекең редакцияға келді. Маған компьютерге басылған бір кітапқа жүк болатындай материал ұсынды. Өзі басыпты.

– Екі жыл бойы жаздым. Өмірім ғой. Кітап етіп шығарамын. Кітапқа ыңғайлап, қайта өңдесін деп саған әкелдім. Бірақ бұл кітап бір-ақ данамен шығады. Ұрпақтарым үшін сол бір дана жарайды, – деді де шығып кетті.

Отырдым да қалдым. Бір данасы несі?! Елдің барлығы кітап шығарады, болмағанда 100, 200 дана дегендей. Сонымен қойшы, Әсекеңнің жазғандарын оқуға кірістім. Балалық кезінен көрген қиындықтарын, қызметтегі интригаларын, әркіммен «алысып, жұлысқанын» дегендей оқиғаларды тізбектеп тұрып жазыпты. Әсіресе, жеке өмірлік эпизодтар, кабинеттегі «алыс-жұлыс» барлығы қалмаған. Қалмағаны былай тұрсын, әлгі адамдардың аты-жөні толық келтірілген, қазір өмірде барлары көп, жоқтарының ұрпақтары және бар. Кітапты бір данамен шығарамын дегенінің сырын енді ұқтым. Әсекең бір айдан соң маған қайта соқты. Жазбасын оқып шыққанымды айтып:

– Әсеке, мыналардың ішінде өзіңізден басқа бір сау адам көрмей отырмын. Бір данамен шығарамын дегеніңізді енді түсіндім, – дедім ойымды жасырмай. Әсекең бір рахаттанып күлсін. Күлгенде рахат сезіміне бөленеді. Ол жай күлкі емес, ішкі сезімнің шынайы күлкісі. Әсекең табиғи болмысы осындай жан еді.

– Ай, Жолдасбек-ау, өмірімнің барлығы күреспен өтті. Қайтейін енді, ішіме сыймаған соң жазғаным ғой, – деді.

Кейін араласып тұрдық. Мінезі болса да өзім дегендерге құрметі ерекше еді. Сөз арасында Сәдуақас Аңсатовпен, Болат Пұсырмановпен, менімен сыйлас екенін араласқан жақын-жуығына айтып қояды екен.

Облысқа белгілі азамат Сәдуақас Аңсатов бірде өзінің жүрек талмасымен ауырып, ота жасататын аурухананы таңдау қажеті туып қысылғанда Әскербек Төрекеевтен кеңес сұраған. Ол өз кезегінде Астанадағы кардиологиялық орталықтың бас дәрігері Ю.В. Пя деген талантты кардио хирургке баруға кеңес беріп, оның жолын өзі шешіп бергенін үлкен қанағат сезімімен айтқан еді.

– Әсекеңнің айтуымен, өзім емделіп жатқан Алматыдағы Сызғанов атындағы ғылыми-зерттеу институтын тастап, белгілі дәрігер Пяға жол тарттым. Тәжірибелі дәрігер әрі қамқор ағаның кеңесінің арқасында сәтті ота жасалды, - деді. Мұны ол Әсекеңнің азаматтығының үлкен өлшемі дейді.

Ия, Әсекең тәжірибелі, білікті дәрігер болды. Өмірінің соңына дейін Гиппократ антына адал болған азаматтың ұрпағы да әке өсиетіне лайықты ғұмыр кешуде...

Әскербек ағаның отбасы ел-жұртқа «дәрігерлер әулеті» деген атпен танымал. Жұбайы Гүлсім де дәрігер, екеуінен тараған отбасында медбикеден бастап медицина ғылымының докторына дейін бар. Өзінен тараған екі ұлы, үш келіні де әке жолын абыроймен жалғастырып келеді.

Ия, ұлағатты әкенің өнегелі өмірі ұрпақ сабақтастығымен жалғасып жатыр...

Жолдасбек Ақсақалов

«Тіл сақшысы»

Қауіпке қарсы қызмет

психолог — Sat, 05 Jun 2021 13:00:26 GMT

Ел аумағының 39 проценті оба ауруынан қолайсыз болып есептеледі екен. Оның ішінде біздің аймақ Орталық Азияның табиғи шөлейтті оба ошағының белсенді бөлігінде орналасқан. Сондықтан қауіпті індетке қарсы күрес бір сәт те болсын бақылаусыз қалған емес. Мамандардың қазіргі атқарып жатқан жұмысын білмекке аудандағы обаға қарсы күрес бөлімшесіне аяңдадық.

Есіктен ене бергеннен-ақ бөлімше басшысы Мұрат Бәлібаев жылы шыраймен қарсы алды. Ә дегеннен әңгімені әріден бастаған ол бөлімшенің тарихынан сыр шертті.

– 1945 жылы Аралдың алыс қойнауында қоныс тепкен Ауан, Ақбасты елді мекендерінде жұртты дүр сілкіндіріп, дүрбелеңге түсірген оба ауруы әр үйге ажал әкелген жағдай болды. Дертті ауыздықтау үшін Одақтық денсаулық сақтау саласының мамандары Ауанға жұмылдырылды. “Құс қанаты талатын қияндағы ауылға Мәс-кеуден ұшқан ұшақтардан көз сүрінуші еді” дейді сол бір дүрбелеңді өз көзімен көргендер. Содан бері Арал аумағы аса қауіпті аймақтар қатарына жатқызылып, қатерлі дерттің алдын алатын Аралдағы арнаулы станса 1945 жылы өмірге келді. Оба қатері үнемі қозғалыста болатындығын 1947-1948 жылдары Ордазы бекетіндегі қайғылы жәйт өткірлей түседі. Осы бекеттегі ауырған 8 адамның 6-уының ажал құшуы оба дертінің оқыстан төнетін тажал екенін анықтай түсті. Аса қауіпті індеттің халық арасында таралып кетпеуі үшін Арал теңізі обаға қарсы күрес станциясының бастығы Н.Жучаевтің бұйрығымен тез арада Жосалы табанында оба ауруын зерттейтін алғашқы пункт ашылды. Сол жылдары мекемеде санаулы ғана адамдар жұмыс істеген. 1949 жылдан бастап Жосалы обаға қарсы күрес бөлімшесі болып іргесі кеңейген үлкен мекемеге айналды, – дейді бөлімше басшысы.

Сол уақытта бөлімшенің зерттеу аймағы 3 млн гектар жерді қамтыған. Тұрғылықты халықтан далалық кеміргіштер мен сыртмасылдарды жою жұмыстарына 80-100 адамдай тартылған. Жұмысшылар негізінен соғыс кезінде жер аударылған халықтан құрылған екен. 1947-1948 жылдары тіркелген жергілікті халықтың арасындағы оба ауруы бөлімше мамандарының күшімен тоқтатылып, жойылыпты. Бөлімшені 1947-1953 жылдары Д.Миклашевский басқарған мекемеде 32 адам қызмет еткен. Бұл жылдарда бөлімшенің зерттеу аумағы 6 млн га жерді құрап, бөлімшеде Қарақұм (1964), Қарақ (1953) және Қызылорда эпиджасақтары обаның алдын алуда жұмыс жүргізген. Мамандардың жетіспеуінен эпидмаусым кезінде Алматы, Мәскеу, Ленинград, Новороссийск және Молдавия, Грузия республикаларындағы обаға қарсы ғылыми зерттеу институттарының медицина ғылымдарының докторлары С.Варшавский, Н.Гуляевская, И.Стогов, Б.Айткалиев пен Т.Мека-Меченко жұмыс атқарған.

Бөлімшенің материалдық-техникалық базасының жаңаруы, бөлімше жұмысының саны емес сапасының артуы 1976 жылы Е.Картушинның келуімен бастау алған. 1976-1983 жылдары көне ғимараттардың орнына бой көтерген жаңа зертхана, кеңсе, гараж және Қарақұм эпидқұрылымының базасы іске қосылды. 1973 жылдан бастап бөлімшенің Қарақұм (Богдок) эпидтобы лабораториясында экспериментальды-зерттеу жұмыстарын бастауға орталықтан рұқсат алынады. 1976 жылдан бері оба індеті табиғи ошақтарының жеке төл құжаты дайындалған. Орталық Азия табиғи ошағы дербес ошақтарға жіктеліп, олардың шекаралары нақтыланады. Әрбір ошақ сызбалы картаға түсіріліп тік бұрыштар, алғашқы аудан және жеке секторларға бөлініп, тексеру нүктелеріне шифрлар қойылады. Дербес ошақтар өздерінің географиялық орналасуына сәйкес атауларға ие болады. Бұл дербес ошақтарда оба қоздырғышының негізгі сақтаушысы үлкен құмтышқан, таратушысы Ксенопсилла туысты бүргесі екені ғылыми тұрғыда нақтыланды. Сондай-ақ оба індетін таратуға қатысы бар екінші дәрежедегі қосымша және кездейсоқ кеміргіштер саны 15-тен 22-ге, бүргелер саны 9-дан 24-ке көбейгені жөнінде тізім жасалады. Обанаң автономды дербес ошақтарының шекараларының анықталуы тұрғындар арасында жоспарлы әрі жүйелі түрде санитарлық-ағарту және обаға қарсы алдын алу іс-шараларын жоғары деңгейде жүргізуге мүмкіндік берді.

74 жыл уақыт ішінде мекемеде 90-ға жуық дәрігер мен зоолог жауапкершілігі мол, аса қауіпті де қатерлі індетті ауыздықтау жолында аянбай еңбек еткен.

– Қазір мекемеде 60 адам қызмет етеді. Бүгінде зерттеу жұмыстары бөлімшеде орналасқан орталық зертхана, Қарақұм эпидқұрылымы және Т.Көмекбаевта орналасқан Түпбөгет эпидқұрылымы күшімен жүргізіліп келеді. Жосалы обаға қарсы күрес бөлімшесі өзіне бекітілген 72 000 шақырым жерде зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді. Оның 60 000 шақырым жері обадан энзоотиялы болып есепке алынған. Бұл жерлер – Арал маңы Қарақұм, Қызылқұм, Арысқұм Дариялық тақыр дербес ошақтары. Бөлімшенің бекітілген зерттеу жер аймағының барлығында оба эпизоотиясы кезең-кезеңмен тіркеліп тұрады, әсіресе Шығыс Қарақұм ЛЭА орналасқан көптеген мұнай игеру орындары аумағының эпид потенциалының жоғары екені эпид бақылауды күшейтуді талап етеді. Мекеме ҚР бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің №8 2020 жылғы қаулысына сәйкес бекітілген жер көлемінің 60 процентін зерттеп келеді, – дейді М.Бәлібаев.

Бөлімшеде 2009 жылдан бастап далалық жадығаттарды иммуноферметтік сараптамаға, полимеразды тізбектік реакцияға зерттеуге сынамалар жинау жолға қойылып, зерттеу қорытындылары эпизоотологиялық тексерулер жоспарлау барысында пайдаланылуда. Иммуноферменттік сараптама қортындысымен өзіне бекітілген аумақта анықталған кене түрінің арасында Конго Қырым гемморагиялық қызбасы вирусының айналымы анықталды. Сонымен қатар сарып, туляремия пастереллез, листериоз және басқа да зоонозды ауруларға зерттеулер жүргізілуде.

Бір қызығы, бөлімшеде музей орналасқан. Осы жерге жауапты Дәрігүл Иманшаева мұражайдағы түрлі қатырылып сақталған жан-жануарларды көрсетіп, тарихына көз жүгіртті. Мұнда бөлімше ашылған жылдан бастап түрлі құс, жануардың қалпы сол күйі сақталған.

Бөлімше құрылғанынан мекемеде виварий жұмыс істеп келеді. Жыл бойына 500-1000 данаға дейін ақ тышқан өсіріліп, жұмысқа беріледі. Осы жерде санитар болып қызмет атқаратын Гүлжан Жұмағалиеваны әңгімеге тартқанымызда жұмысы нәзіктікті талап ететінін айтты. Өйткені әрбір тышқанға күтім керек. Егер тамақ жетіспесе өз-өздерін жейді екен. Сол үшін уақытылы тамағы, витаминдері беріліп отырады.

Табиғи оба ошақтарындағы аса қауіпті жұқпалы аурулардың эпизоотологиялық ахуалын зерттеу кезінде ГАЖ (Географиялық ақпарат жүйесі) технологиясы бөлімше мамандары арасында кеңінен қолданысқа енгізілді. 2010 жылдан бастап станция басшысы тарапынан бөлімшеге көмек көрсетіліп, мекеме автопаркі жаңарған. Қолданысқа жаңа заманауи медициналық құрал жабдықтар берілген. Қарақұм эпидқұрылымы базасында, орталық зертхана ғимаратында күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілген. Мекеме жаңа буын мамандармен толығып, мамандардың соңғы жылдары айналысқан ғылыми жұмыстары 16 рет ғылыми кітаптарда жарық көріпті.

Қазір мекеме қызметкерлері көктемгі іс-сапармен дала төсінде жүр. 60 күнге созылатын бұл науқан күзде де 50 күндікпен жалғасады. Мамандардың айтуынша, көктем мезгілінен бастап маусым айының 10-15-іне дейін кеміргіштер көбейеді екен. Осы аралықта обаға қарсы күрес бөлімшесінің жұмысы да қыза түседі.

Мекеме қызметкерлері аймақта аса қауіпті жұқпалы індеттің халық арасына таралмауын қатаң бақылауда. Сонымен қатар бөлімше ауданның барлық іс-шараларына қатысып, әртүрлі деңгейдегі жарыстарда жүлделі орын алып келеді. Иә, көбі біле бермейтін бөлімшенің атқарар қызметі осындай.

Айнұр ӘЛИ,

«Қармақшы таңы»